Aromatherapie

Welkom in de wereld van de aromatische plantextracten. Bij het woord aromatherapie denk je wellicht aan geur of aan geuraroma, in tegenstelling tot smaakaroma. Lavendel: de doordringende bloemengeur van de zonovergoten Provence. Sinaasappel: de warmte van thuiskomen uit het gure winterweer met de Sint, Kerst en eindejaar. Citroeneucalyptus: de zomerse muggenspray. Kruidnagel: een tandartsbezoek uit de kinderjaren. Balsemspar: de wandeling in het Ardens woud of het Franse Forêt des Landes. Of zelfs Wintergreen: de fitness- of sportzaal.

Aromatherapie

De benaming aromatherapie danken we aan de Franse chemicus René-Maurice Gattefossé (1881-1950) en zijn befaamde referentiewerk “Aromathérapie – Les Huiles essentielles – hormones végétales” uit 1937. Indien je benieuwd bent naar de geschiedenis van de aromatherapie vind je in de boekenwinkel voldoende leesvoer. Het gebruik van aromatische planten bouwt op een eeuwenoude traditie die volgens sommige auteurs teruggaat tot het inzetten van Tea tree (Melaleuca alternifolia) op het Australisch continent voor de ontsmettende eigenschappen van de Theeboom.

Willens nillens

Hoewel het woord aromatherapie de neus in de juiste richting zet, is het onhandig gekozen omdat het de nadruk legt op de impact van het aroma van plantextracten. Het klopt dat de waarneming van bestanddelen van essentiële oliën door de geurreceptoren in onze reukorganen de meest directe impact heeft op het menselijk lichaam. Bij het contact met geur zijn we immers niet in staat de waarneming via onze neus uit te schakelen. Neus en mond zijn onafscheidelijk: je kan de neus dichtknijpen maar je kan niet stoppen met ademen. Recent onderzoek toont aan dat trouwens ook onze huid over geurreceptoren beschikt.

Ook de reacties van onze psyche, emoties en lichaamsfuncties op de geurwaarneming gebeuren volledig buiten onze wil (olfactorische werking). Het feit dat er geen ontkomen is aan geur zou genetisch vastgelegd zijn als een overlevingsstrategie. Het detecteren van verdachte of schadelijke geuren zorgt voor een onmiddellijke reactie, zonder er over na te denken. We gebruiken de uitdrukking “daar hang een geurtje aan” om op onze hoede te zijn voor dubieuze praktijken. Ook de werking van feromonen, die we al dan niet bewust waarnemen, doet beroep op onze reukreceptoren. Feromonen worden ook geurhormonen genoemd, naar analogie met hormonen. Hormonen oefenen hun functie uit binnenin ons lichaam; feromonen daarentegen hebben een signaal- en regulerende functie tussen individuen (buiten ons lichaam). De Franse uitdrukking “je ne le/la sens pas” gebruikt de dubbele betekenis van het werkwoord sentir om een geurbeleving te koppelen aan een negatief (voor)gevoel over een gebeurtenis of een persoon.

De krachtige werking van plantextracten is ook voor fabrikanten van farmaceutische, cosmetische en voedingsproducten gekend terrein. Zoals uitgebreid onderzoek voorafgaat aan het gebruik van actieve farmaceutische ingrediënten, wordt ook de werking van zogenaamde organoleptische middelen (Engels: organoleptic agent) uitgebreid onderzocht. Met het begrip organoleptisch wordt een kwaliteit bedoeld die je met de zintuigen kan waarnemen. Het gaat dus over bestanddelen van oliën die worden ingezet als kleurstof, smaakstof en/of geurstof, zoetmiddel of om de textuur van bereidingen te beïnvloeden (Patil, et al., 2017).

Therapie

De sterke kant van het woord aromatherapie ligt in het deelwoord therapie: de werking van aromatische plantextracten kent een waaier aan toepassingen die kaderen in de preventieve en curatieve gezondheidszorg. Aromatherapie is een vorm van kruidengeneeskunde (fytotherapie) die zich toelegt op de therapeutische toepassing van extracten van aromatische planten, al dan niet in combinatie met plantaardige oliën: van verstuiving in onze leefruimtes, over massage-oliën tot orale inname bij de bestrijding van infectieuze micro-organismen.

Drie elementen van deze definitie zijn essentieel:

  • Het betreft het gebruik van plantextracten. Deze extracten worden, onder meer, essentiële oliën, extracten en absolues genoemd. Bij uitbreiding worden ook extracten van niet-aromatische planten onder de noemer aromatherapie gerekend, zoals plantaardige oliën, ayurvedische oliën en maceraten
  • Het betreft aromatische planten. Aromatische planten ontwikkelen, in hun biosynthese (anabolisme), geurende bestanddelen in klierstructuren die aanwezig kunnen zijn in verschillende delen van de plant
  • De therapeutische toepassing betreft de preventie en de genezing van ziekte

De Angelsaksische cultuur is gekend om de dingen in het leven beknopt en bondig te benoemen. Uitgebreide lyrische beschrijvingen zijn dan weer inherent aan de Latijnse cultuur. Vanuit beide culturen werd het gebruik van essentiële oliën gedurende de voorbije decennia onderzocht, beproefd en onderbouwd. De aanpak lijkt verschillend in vorm en finaliteit. De “Engelse” en “Franse” tradities leggen het accent op verschillende toepassingswijzen. De “Franse” school, mede door het pionierswerk van of René-Maurice Gattefossé, Jean Valnet en Marguerite Maury, kreeg de stempel zich voornamelijk toe te leggen op een orale toepassing van essentiële oliën. De “Engelse” tegenhanger zou zich op het “veiliger” terrein toeleggen van inhalatie en toepassingen op de huid. De wereld staat niet stil en beide stromingen vinden mekaar. Onder de reducerende benamingen “Engelse” en “Franse” scholen van de aromatherapie werken therapeuten met dezelfde materie en beogen ze hetzelfde doel.

Inschrijven